Ooit meende ik dat dankzij de opmars van de secularisatie ‘goden’ onttroond zouden worden. De mens zou alleenheerser zijn in het universum en we zouden alleen nog maar verantwoording hebben af te leggen aan onszelf. Geen benepen godsgeloof meer, nee er zou vrijheid heersen. Aldus mijn fantasie.

Sinds een jaar of twintig, net na de door mij zo fel begeerde vrijheid, stond er een god op die met gejuich onthaald werd en tot op de huidige dag diep aanbeden. Die god draagt een – in mijn ogen – wat schamele naam, te weten ‘markt’.  De belangrijkste hogepriesters van deze god waren ooit Reagan en Thatcher en inmiddels is er een nog steeds uitdijende clerus die deze god permanent aanprijst.

Ik meen echter dat we van de regen in de drup gekomen zijn. Veel ex-gelovigen kwalificeren heden ten dage nog steeds de God van het Oude Testament als een wraakzuchtige god en Allah als een tiran. En ik denk dan: “Zijn we met z’n allen blind geworden.” De god ‘markt’ is dol op ‘tucht’ en ‘straf’. Zijn broer ‘financiële markt’ geheten is inmiddels zo menselijk geworden, dat hij vaak onrustig is, er geen vertrouwen meer in heeft, etc. Die broeder god verliest regelmatig zijn geduld en straft meedogenloos. Stort hele naties in een faillissement en lijkt dan wel weer wat op te klaren.

Ik hoop en bid dat politici, met name in de Westerse wereld, de moed aan de dag zullen leggen om deze god(en) met wortel en tak uit te roeien. Dat zij zich niet langer laten ringeloren door ‘reïficaties’ die ten diepste niets zijn. Het wordt tijd voor een nieuwe golf van secularisatie.

Jan de Vreugd

Sinds enige tijd kom ik de afkorting HNW overal tegen. De beloftes van Het Nieuwe Werken, waar de afkorting voor staat, liegen er niet om: Een betere balans  tussen werk en privé. Minder huisvestingskosten. Reducties van files en een lagere CO2 uitstoot. Een hogere medewerkerstevredenheid en grotere productiviteit van medewerkers. In veel organisaties, ook in de publieke sector, is het thema actueel en worden voornemens geformuleerd om meer met HNW te gaan doen, of wordt hier al ervaring mee opgedaan. Wellicht ook in uw organisatie?

Leidinggevenden, zeker die in het middenkader, vervullen een sleutelrol bij het tot leven brengen van HNW: zij vertalen  het brede concept in de praktijk. Dit vraagt een andere manier van leidinggeven omdat de relatie tussen leidinggevende en medewerker verandert en gelijkwaardiger wordt. De Nieuwe Leider stuurt vanuit de interactie met professionals in plaats van hiërarchie, zet de output van het werk centraal en maakt daarover heldere afspraken om vervolgens ruimte te bieden voor het proces, waarin nieuwe media kunnen worden ingezet als hulpmiddel. In het Nieuwe Leiderschap stimuleert de leidinggevende de medewerkers om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun resultaten en hun ontwikkeling. Vertrouwen is daarin een kernbegrip. Daarnaast blijft de leidinggevende ook de verbindende schakel in de afdeling en richting het organisatiebelang. Een wenkend perspectief dat past bij de ontwikkeling naar een meer coachende stijl van leidinggeven aan zelfsturende professionals.

In de praktijk van Het Nieuwe Werken doemen echter ook dilemma’s op: Iedereen aan het werk maar niemand op kantoor, aan wie geeft u dan nog leiding en hoe bewaakt u  de samenhang? Het Nieuwe Werken vraagt om vertrouwen geven, maar hoe werkt dat bij de ene medewerker die er toch al de kantjes afloopt? Wat betekent plaats- en tijd ongebonden werken voor de bereikbaarheid van uw afdeling richting bestuur en burger? Moet in het concept van HNW het traditionele afdelingsoverleg nog blijven bestaan en is iedereen verplicht om daarbij aanwezig te zijn, of wilt u andere vormen van samenwerken en kennisdelen organiseren? Wat doet u als manager die net outputafspraken heeft gemaakt met zijn zelfstandige medewerker als uw wethouder of gedeputeerde de aanpak net zo belangrijk vindt als de output, en wil dat u daarop ook stuurt?

Tijdens de Domeindag op 17 november a.s. verkennen we in de workshop over Het Nieuwe Werken en Het Nieuwe Leiderschap met elkaar hoe Het Nieuwe Leiderschap vorm krijgt in de setting van publieke organisaties, wat valkuilen zijn en welke tips en ervaringslessen kunnen  helpen om hierin stappen te zetten.

Etske Kroon

Onlangs ontving ik een uitnodiging voor een congres in ‘mijn studentenstad’ Groningen. Het betrof een congres met het thema: “Urban Governance, de toekomst van het stadsbestuur” en werd gehouden ter gelegenheid van de oprichting van de alumnivereniging Recht en Bestuur. Wanneer ik daar ook alweer afstudeerde? Dat moet oktober 1988 zijn geweest. Toch zo’n…..  23 geleden! Vrijdag 13 mei was het zover. Al bij aankomst met de auto bij het Julianaplein richting ‘Stad’, de aanblik van het Gasunie-kantoor van Alberts en Van Huut, ontstond het gevoel van terug in de tijd.

Op straat allemaal studenten-van-nu, begin 20, op hun fietsen, op straat en in de café’s, lachend en drukpratend. Zorgeloze tijd, is mijn eerste gedachte. Het geheugen is een bedrieglijk fenomeen, want ik heb ook flink gezweet boven de studieboeken op mijn studentenkamertje. Het resultaat vergoedde veel.

Herinneringen dringen zich op aan Europacupavonturen van het FC Groningen onder ’varkensboer’ Renze de Vries en Theo Huizinga (still going strong). Aan bioscoopbezoekjes voor studententarief, aan ‘halveliters’ in de Drie Gezusters, inderdaad van wijlen Sjoerd Kooistra.

Parkerend in de nieuwe Ossenmarktgarage (om de hoek bij mijn studentenhuis aan de Nieuwe Ebbingestraat) gaan de gedachten met een glimlach onvermijdelijk terug naar de jaren 1983 tot 1988. “Nederland, hier kom ik!”, overheerste destijds mijn gevoel. The sky was the limit, of niet soms?! Ik had toen natuurlijk geen idee dat ik later in ‘Het Westen’ wethouder zou worden. Had maar een vak geleerd, hoor ik de lezer denken. En toch….

Dan de inhoud van het congres. Het programma was goed verzorgd door de studenten-van-nu

Startend met Theo Toonen (hoogleraar aan TU Delft), via o.a. Ralph Pans (VNG) en afsluitend met de wethouder van Groningen, Frank de Vries voorzag het programma in goede sprekers met eigen invalshoeken. Van stadsbestuur-van-nu op wereldschaal (‘Chindria’), via profielen voor verbindende leiders-van-nu tot de actuele situatie en aanpak van stedelijke problemen-van-nu. De teneur: overal ter wereld zoeken mensen de steden en de delta’s op, kruipen dichter op elkaar en eisen krachtiger bestuur(ders). Dat bestuur moet daarvoor steeds meer samenwerken over gemeente- en regio-/provinciegrenzen heen. Mooie uitspraak: “Wie van u denkt bij de Randstad aan Limburg en Brabant? In internationaal perspectief loopt die toch echt tot daar!” Laat Geert Wilders het niet horen.

Ralph Pans ging in op de kwaliteiten die een modern bestuurder dient te hebben. Communicatief, aanspreekbaar, goed inlevingsvermogen en toch besluitvaardig. Om de resultaten te bereiken dient hij/zij bovendien goed samen te werken met de ambtenaren. Mooi werk dat openbaar bestuur!

Bij de lunch en het diner leuke ontmoetingen met alumni uit andere ‘lichtingen’, met mijn scriptiebegeleider en universitair Hoofddocent Chris Coolsma (genomineerd voor docent van het jaar 2011 aan de RUG) en met studenten-van-nu. Stevig bevraagd op mijn ervaringen en adviezen voor de studenten (‘wees niet bang om ook eens te vallen’). Twijfelend over het antwoord op de vraag of mijn ervaringen nu 23 na dato nog gelden voor deze generatie.

Terugkijkend een leuke en interessante dag, waarmee ik één dag terug naar mijn studententijd mocht.

Ton Roerig,
Gastdocent wethoudersprogramma.

Het zal u ongetwijfeld opgevallen zijn: het werkwoord ‘teruggeven’ rukt op.

Wilders zegt dat Limburg wordt teruggegeven aan de Limburgers, en Friesland aan de Friezen. Rutte is nog royaler: hij wil Nederland teruggeven aan alle Nederlanders. Recent hoorde ik een buurtregisseur melden dat de buurt wordt teruggegeven aan de bewoners. Bijbehorend gebaar: rechtstreekse invloed op de invulling van 100 politie-uren per jaar in die wijk.

Als je het woord ‘teruggeven’ hoort denk je onwillekeurig: “Er is blijkbaar iets door iemand afgepakt.” Maar wat dan en door wie dan? Door wat of wie is Limburg afgepakt, laat staan Nederland? En wie geeft dan precies de wijk terug aan de bewoners: is dat de originele ‘afpakker’, of moest de wijk eerst door de buurtregisseur worden veroverd op de oorspronkelijke ‘afpakker’, zodat hij deze vervolgens kon ‘terugbezorgen’ bij de bewoners? Risk-achtige scenes in het polderland.

Bij nader inzien is er echter wel betekenis te ontwaren in de ‘teruggave’ideologie, maar wellicht anders dan bedoeld. Instituties lijken niet meer als eigendom van hun oorspronkelijke stakeholders te worden gezien. Scholen zijn, in de beleving van veel ouders, niet meer ‘hun’ eigendom maar het domein van managers en beleidsambtenaren. Families van patiënten hebben hetzelfde gevoel over zorginstellingen.

Als ‘teruggeven’ betekent dat burgers en gebruikers weer directe invloed en zeggenschap krijgen, gaan we de goede kant op. Maar hoe krijgt dat vorm in een liberale marktgerichte aanpak van een sterk bezuinigende overheid? Een koekje van eigen deeg, is echter ook een vorm van teruggeven!

Harry Slegh

Amper 10 jaar geleden was het niet ongebruikelijk dat een Statenlid van een coalitiepartij toestemming van de eigen gedeputeerde moest krijgen om schriftelijke vragen aan het College van Gedeputeerde Staten te stellen. Lees deze zin gerust nog eens.

Dit was het monisme ten voeten uit. In de overgangsfase naar het dualisme is gelukkig veel veranderd. Statenleden beschikken over voldoende instrumenten om hun kaderstellende, volksvertegenwoordigende en controlerende rol uit te oefenen. De vraag is echter of zij zichzelf voldoende ruimte en vrijheid geven om die instrumenten in te zetten. Dualisering is een proces, en de cultuur in de Staten bepaalt het tempo.
 

De uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen brengt ongetwijfeld een cultuuromslag teweeg. In meerdere provincies is tweederde van de Statenleden nieuw. Onder de nieuwkomers bevindt zich de PVV. Deze partij is voor het eerst vertegenwoordigd en betreedt zonder erfenis de Statenzalen. De verkiezingsuitslag toont tevens het verlies van een gevestigde partij als het CDA. Een aantal Christen-democraten, vaak niet de warmste voorstanders van het dualisme, zwaait af.
 

Over snelle personele veranderingen in de politiek maak ik mij wel eens zorgen. Als kennis en het collectieve geheugen verloren dreigen te gaan, komt dat de kwaliteit en het democratische proces niet ten goede. Maar als fervent voorstander van het dualisme zie ik ook de kans dat de nieuwe Staten een nieuwe fase inluiden. Een Statenlid anno 2011 hoeft uiteraard geen toestemming meer over te stellen schriftelijke vragen, maar informeert of raadpleegt de gedeputeerde en maakt zelf de afweging.

Ingrid van Breda

Politicoloog

De afgelopen weken stonden in het teken van de discussie over Ajax. Het was een strijd tussen verschillende  leiderschapsstijlen, tussen het gedroomde Ajax en het van de AmsterdamArena, tussen het bedrijf en de club.

Welke stijl past bij jou?  Omcirkel wat het meest bij je past.

Stellingen 1 en 5 gaan over zelfsturing: hoe bepaal je wat je doet?

Stelling 2 gaat over strategie: hoe kom je van a tot b

Stelling 3 en 4 gaan  over je visie op organisatieontwikkeling: hoe komt een organisatie verder?

Stelling 6 gaat over je rol en verantwoordelijkheid: hoe zie jij jouw bijdrage aan de organisatie?

Stelling 7 gaat over je omgang met mensen: wat geeft je daarin richting ?

Stelling 8 gaat over omgang met de spanning tussen realisme en idealisme: waar sluit je als eerste bij aan?

Scoor je vaak een 1 of 2, dan ligt je leiderschapsstijl dicht bij die van Cruijff:  je moet het hebben van je inspiratie, je eigen drijvende kracht en je bent goed in het op scherp zetten van keuzes. Soms ben je ‘onnavolgbaar’. Dat werkt vaak in je voordeel, maar soms in je nadeel.  Je uitdaging is betrouwbaarheid organiseren, zodat mensen met je in zee durven.

Scoor je vaak 4 of 5, dan ben je eerder een Coronel.  Je hebt hart voor de zaak, bent loyaal en betrouwbaar, maar soms lijd je aan ideeënarmoede. In crisissituaties ben je niet op je best.  Je uitdaging is inspiratie organiseren, zodat mensen het beste van zichzelf gaan geven.

Als je steeds een 3 scoort, dan ligt je stijl het dichtst bij Danny Blind: je kiest geen positie. Daardoor blijf je lange tijd acceptabel voor alle partijen. Uiteindelijk wordt er positie voor je gekozen (Cape Town/ Almere City), de vraag is of je daar blij mee bent.  

In de trein strand ik in een stiltecoupé. Als ik eenmaal zit, gaat de mobiel af van een man iets verder op. Een luid telefoongesprek volgt. Een keurige heer spreekt hem aan: “Meneer, dit is een stiltecoupé. Als u wilt bellen, moet u dat elders doen.” De man beëindigt even luidkeels zijn gesprek “Geloof het of niet, maar ik zit in een stiltecoupé! Dus ik moet ophangen DOEII!” Hij zakt ontspannen onderuit en kijkt naar de heer die hem heeft aangesproken. Dan zegt hij ineens: “Je hebt een lontje aangestoken en je weet niet waar het eindigt.” Dan zwijgt hij. Het is nu echt doodstil in de stiltecoupé. Even komt een gevoel naar boven dat ik vooral van slapeloze nachten ken. Het angstige gevoel dat Van der Heijden ‘onder het plaveisel het moeras’ noemde.

Angst is een politiek incorrect gevoel. Het is, zo heet het dan, een slechte raadgever en wordt ergens in de onderbuik (dichtbij haat) geplaatst. Angst wordt monter verdoezeld. Alle onderhandelaars hadden deze zomer steeds ‘uitstekend geslapen’.

Hoe anders keek Hobbes naar angst. ‘Fear and I were twins’, stelde hij en werd de aartsvader van politieke strategie. Hobbes wist dat je voor je angst je oren niet kunt sluiten. Wie onderzoekt waar hij bang voor is, vindt wat er voor hem op het spel staat. Wie bang is voor zijn angst, kan deze onmogelijk hanteren.

Na een lange stilte waarin hij de keurige heer indringend aan blijft kijken verzucht de man: ‘Mijn leven is ook niet makkelijk, weet je’. Ik haal opgelucht adem.

Berlijn, 26 september was in 2010 mijn stip aan de horizon. Ik heb toen mijn eerste marathon gelopen waardoor het een ongelofelijk mooi jaar is geworden waarover ik graag iets vertel. Niet om je direct aan te sporen ook die 42 kilometer te gaan hardlopen, maar om te verhalen hoe mooi het is om je eigen passie te volgen.

Hoewel die dag voor mij onvergeeflijk was, geldt dat nog sterker voor de weg er naar toe. Los van de fysieke en mentale opbrengsten die hardlopen oplevert, gaf mijn doel mij focus in aandacht en heeft mij indrukwekkende ontmoetingen opgeleverd. Ik kan nu nog meer vertrouwen dat wat ik serieus en met heel mijn hart wil bereiken, kan realiseren.

Niet alles was echter rozengeur en maneschijn. Zo kreeg ik in mei een zweepslag en kon ik zes weken niet hardlopen. Elke illusie over mijn eindtijd moest ik daardoor loslaten, wat niet gemakkelijk is als vrijwel iedereen ernaar informeert. Achteraf denk ik dat juist het overwinnen van deze tegenslag mij veel heeft gebracht. Ik ben in mijn droom blijven geloven en heb geleerd dat ik altijd hulp kan krijgen. Het hoort bij de tocht die helden in verhalen altijd maken en laat de overwinning (op jezelf) nog zoeter smaken.

Welke heldentochten wil jij in 2011 maken? Waar ga jij met hart en ziel voor? Gebruik de winter om op zoek te gaan naar wat jij wilt laten bloeien. Ik wens iedereen van harte een mooie stip op de horizon en vooral een mooie reis toe!

Geert Neelen

Directeur Publiek Domein

In mijn portefeuille zit de WMO. Ik wilde dat graag als onderwerp, ook omdat mijn partij stevige plannen heeft om de kwaliteit te verbeteren. Ik ben nu een paar maanden onderweg en kom er achter dat de afdeling Maatschappelijke Ontwikkelingen in bar slechte staat verkeert. De afdeling wordt ‘geleid’ door het vierde hoofd in drie jaar tijd. Een aantal senior-beleidsmedewerkers zit al langere tijd ziek thuis. De ster van de afdeling gaat over een week met zwangerschapsverlof. Via het ‘roddelcircuit’ kom ik er achter dat de afdeling voortdurend conflicten heeft met uitvoerende instanties. De stukken die ik krijg zijn van een bedroevend niveau: geen ambitie, geen visie en vaag in de besluiten. …en met dit team moet ik dus een kwaliteitsslag gaan maken. Mijn collega-wethouders wensen mij al wat meewarig ‘sterkte’. Wat moet ik doen?

Zorgvragende wethouder

Beste zorgvragende,

Dit zijn lastige dingen waar je meestal niet op zit te wachten als wethouder! Maar het hoort er soms toch echt bij. De eerste stap is te accepteren dat het met deze afdeling blijkbaar zo gesteld is en dat er waarschijnlijk geen snelle oplossingen zijn. Als je de situatie serieus neemt en er echt in investeert, kan het een constructief proces worden waar uiteindelijk veel mensen blij mee zijn. De kernvraag nu is dus: wil ik hier echt in investeren? En accepteer ik ook dat dat tijd en moeite gaat kosten? En dat de kwaliteitsslag die ik graag wil maken, alleen maar tot stand kan komen via forse investering in dit team. De inhoudelijke kwaliteitsslag loopt hier in feite via organisatieverandering.    

Als de situatie ernstig is, is het lastig om dit proces als wethouder zelf te trekken. Dus ik zou zeker hulp inschakelen. Daar zijn verschillende mogelijkheden voor in lichtere en zwaardere vormen. Je kunt iemand (een projectleider o.i.d.) inhuren die de opdracht heeft de kwaliteit van de afdeling op peil te brengen. Dus niet zozeer iemand die inhoudelijk verstand heeft van de WMO, maar iemand die in organisatiecultuur kan investeren. Een andere mogelijkheid is te kiezen voor een gezamenlijk verbetertraject met externe ondersteuning. Dan maak je als hele team steeds stappen in de vorm van een soort leer- en reflectietraject. Wat het meest effectief en wenselijk is, is van deze afstand moeilijk te beoordelen. Het heeft ook te maken met de financiële mogelijkheden, de aard en ernst van de problemen, de grootte van de afdeling en de sterke kanten van jezelf. Desgewenst wil ik hier best in een gesprek eens uitgebreider naar kijken. Het is de moeite waard!  

Hennie van Deijck,

programmaleider directeurentraject en wethoudersprogramma Publiek Domein

Mijn voorganger was een alom geliefd bestuurder. Bij haar afscheid was de gehele gemeente aanwezig en niets dan lof was haar deel. ‘Je stapt in grote schoenen’, zei de burgemeester bij mijn aantreden. Ik heb nu bijna drie maanden haar portefeuille overgenomen en ontdek het één na het andere lijk in de kast. Fatale fouten in aanbestedingen, enorme financiële risico’s, onderhandse afspraken met partners van de gemeente die niet gedekt zijn door raads- of collegebesluiten. Het liefst zou ik schoon schip maken, maar ik wil niet de indruk wekken dat ik haar in een kwaad daglicht wil stellen. Wat is een goede strategie om mijn vege lijf te redden?

Bedolven Opvolger

Bedolven Opvolger

Een typisch dilemma volgens klassieke snit. Wat moet je doen en móet je eigenlijk wel wat doen?

In de eerste plaats valt het me op dat je spreekt over ‘mijn vege lijf redden’. Dus als ik het goed begrijp, wil je zowel je voorganger  als jezelf uit deze situatie redden. Dat lijkt me ingewikkeld.

Het komt er volgens mij op aan dat je zo snel mogelijk duidelijke schept over de bewuste lijken, anders gaan ze als een boemerang werken. Het is met dit soort dingen net als met het verwijderen van een wondpleister: snel weghalen is het minst pijnlijk.

Maar: durf je het aan? Kun je de ongetwijfeld optredende commotie hanteren? Heb je dat er voor over? Wat is het alternatief?

Als je doorpakt, zul je rekening moeten houden met turbulentie op korte termijn. Maar dat is de prijs die je betaalt voor schoon schip op langere termijn.

Nog een paar adviezen: Kies een rustige toonzetting, primair zakelijk (dus niet persoonlijk) gekleurd. De inzet moet zijn om reputatieschade van je voorganger zoveel mogelijk te beperken.

Zorg ook voor de nodige rugdekking, in college- en partijverband. Dit soort acties moeten voor de meest betrokkenen nooit als een verrassing komen.

Dus ware het wijs om ook je voorganger maar eens op te zoeken en te informeren over je bevindingen en voornemens in dit verband.

Daarmee laat je je zuivere intenties zien.

Tsja, zoiets dus. Als je er aan toe bent om een volgende stap te zetten, hoor ik het graag van je. Dan hebben we het er weer over.

Martin Dijk, programmaleider trajecten Lokaal bestuur Publiek Domein.